Hilligenpad, geloof in je landschap

Het Landschap Overijssel vroeg me in 2015 een route die men door Twente uitgezet had na te lopen en te fotograferen t.b.v. de uitgifte van een boekje. De route van ongeveer 120 km is bedoeld als bezinningsroute en draagt de titel “Het Hilligenpad”. De complete route wordt bewegwijzerd en in het boekje worden verhalen en foto’s opgenomen van de geloofselementen die je tegenkomt. Wandelend door een prachtig landschap kom je in aanraking met geloof, bijgeloof, oude sagen etc. Vanzelfsprekend kende ik als langeafstandswandelaar dit landschap al erg goed maar zelfs voor mij was het soms verrassend wat het Overijsselse landschap te bieden heeft als je zo thematisch door het landschap trekt. Gaan zitten op de bezinningsplek in het Kerkebos in de Lutte en de stilte op je in laten werken; of zittend naast het monument “de Hel” proberen me een voorstelling te maken hoe paarden die zware brokken zandsteen t.b.v. de bouw van de Plechelmus in Oldenzaal door de beekbedding trokken. Ontdekte het beeld van de godin van de jacht Diana op het landgoed Boerskotten door “Duivelse streken”. Maar ook prachtige kapelletjes en landkruizen met elk hun eigen verhaal. Ik sprak het oude vrouwtje dat elke morgen tijdens haar ochtendwandelingetje even stilstond bij dat mooie Mariabeeldje; die oude boer die hele verhalen had over vroeger toen ik een oude schuur met die prachtige hooibalen en een naar binnen vallende zon aan het fotograferen was. Meer en meer werd het ook voor mij een bezinningsroute, natuur en mens komen samen. Ik heb in stilte in m’n eentje ontzettend genoten van deze route, mede ook door de conceptteksten van het boekje die ik bij me had. Op de hoofdfoto een uitzicht vanuit de koepel op de Tankenberg een naam die wellicht ook afkomt van een oude Germaanse godin.

De presentatie op deze site bevat een sfeerimpressie met een beperkt aantal foto’s. Wilt u na het lezen meer foto’s zien van deze reis klik dan op de volgende link: foto’s Hilligenpad/a>




De route begint bij het eeuwenoude Hof Espelo in Enschede. Van daaruit wandel je eerst het waterwinningsgebied van Vitens in. Tot op heden verboden gebied maar dit wordt weer opengesteld net als vroeger toen de daarin liggende vijvers gebruikt werden als visvijver.


Tussen Enschede en Lonneker tref je het Hilligen Huesken aan. Dit is een nieuw huisje dat pas ingewijd is. Voor de komst van het Christelijke geloof geloofden de bewoners van Twente in Germaanse natuurgoden. Dit was dusdanig hardnekkig dat de kerkleiding besloot daarop te anticiperen door b.v. bij sacrale heilige plaatsen kapelletjes te bouwen.


Vrij snel kom je dan in Lonneker aan. Lonneker kent een gezellig dorpsplein met enkele horecazaken. Ga ook even naast de kerk kijken om daar de kleinste expositieruimte van Nederland te bekijken. In een oud bijna klassiek urinoir dat opgeknapt is worden wisselende kleine exposities gehouden. Als je Lonneker uit bent kom je op de Meijerinksweg. Rechts van de weg is een oude spoordijk (nu voetpad) waar nog een klein deeltje van het spoor is blijven liggen. Dit was de oude spoorverbinding tussen Enschede en Oldenzaal die eind jaren 70 van de vorige eeuw is opgeheven.


Een aantal kilometers verderop kom je in het Haagse bos. Je bent dan al een fraai landkruis en een oude landweer gepasseerd. Dankzij de inzet van natuurorganisaties is dit vroegere productiebos een meer natuurlijk bos geworden. Veel vogels en je kunt zomaar reeën of hazen tegen het lijf lopen! Het Haagse bos staat bekend om de paddenstoelen. In de herfst zie je de kleuren van vele paddenstoelen, waaronder de ‘rood met witte stippen’ vliegenzwam. Het landgoed staat ook bekend om de vele tamme kastanjes.


Via landgoed het Snippert waar je in de Judithhoeve (een landgoedboerderij) nog even koffie kunt drinken wandelen we richting Oldenzaal.Overigens is de Judithhoeve genoemd naar de kleindochter van een textielfabrikant en voormalig eigenaar van dit landgoed. Veel van de landgoederen rondom Enschede danken we aan textielfabrikanten die deze landgoederen lieten aanleggen. Vlak voor Oldenzaal weer een Mariakapel. Deze is van vlak na de tweede wereldoorlog en daar neergezet uit dankbaarheid voor het redelijk ongeschonden door de oorlog komen van deze streek.


Even verderop, op het hoogste punt van de Boerskotten een landkruis, ook vlak na de tweede wereldoorlog geplaatst met hetzelfde argument, dankbaarheid. Op de achtergrond een standbeeld van de godin Diana, de godin van de jacht. De Romeinen vereerden haar als hoedster van de jacht, de vruchtbaarheid, de geboorte, de wilde planten en de dieren. Eigenlijk een mooie tegenstelling met het landkruis. Veel landgoedeigenaren plaatsen dergelijke beelden ter versiering van hun landgoed. Zo ook op het landgoed Boerskotten.


In het centrum van Oldenzaal valt de enorme basiliek Plechelmus op, genoemd naar de missionaris Plechelmus die in de 7e eeuw hier het eerste kerkje stichtte en het christendom naar Oldenzaal bracht. Het bouwen van deze basiliek heeft nogal wat voeten in aarde gehad zoals bij het monument “De Hel” dat u onderweg ook tegenkomt te lezen valt. Met de paarden die de zware stenen voor deze basiliek door een beekbedding moesten trekken mocht 7 jaar niet gefokt worden, dit opdat de paarden al hun krachten konden gebruiken voor het zware werk met de brokken natuursteen.


Als we Oldenzaal weer uit zijn wandelen we door de prachtige natuur richting De Lutte. We passeren de koepel op de Tankenberg (zie hoofdfoto bovenaan) Vanaf een hoogte van 85 m. heb je hier een prachtig uitzicht over de omgeving. Even verderop het Erve Middelkamp (foto hiernaast). De combinatie prachtige natuur en geloof komen in dit deel met een accent samen door de veelheid van geloofsuitingen in dit deel, met de beschrijvingen in het boekje van het landschap Overijssel gaan die nog meer leven.


We wandelen De Lutte binnen via het Kerkebos. Het Kerkebos kent een lange geschiedenis die terug gaat tot 1834, toen een halve mudde grond gelegen achter de kerk werd geschonken aan de kerk. Daarmee was het begin van het Kerkebos een feit. Later werd het bos uitgebreid en werden er processies gehouden. Die processies kenden een moeizame start want dit mocht niet op de openbare weg. Dat leidde zelfs tot een rechtzaak. Uiteindelijk werd het toch toegestaan. De processies zijn er niet meer maar het Kerkebos is na jaren verwaarlozing in ere hersteld. Er is ook een bezinningsplek ingericht (zie foto).


De Hellehonden van de Tankenberg, een oude sage. Mensen in de buurt waren bang voor deze honden omdat het verhaal ging dat het blaffen van Hellehonden een sterfgeval aankondigde. Dit beeld staat op het plein in de buurt van de kerk. Heel mooi op deze route hoe oude gebruiken en sagen samenkomen met geloofsovertuigingen uit onze eigen tijd.


Stekkie, RossumEen heerlijk rustpunt in de route vindt u vlak voor Rossum. In een oude boerenschuur is daar het rustpunt het Stekkie ingericht (foto). Een prachtig plekje! Meestal zijn deze koffiemogelijkheden zonder bediening, maar bij het Stekkie is dat niet het geval. Hier werd ik zelfs verrast op heerlijke eigengemaakte taart in een zeer smaakvol ingerichte schuur.


Na Rossum vervolgt de route zich richting Ootmarsum. Dit is echt een verbindingsstuk zoals je dat vaker op langeafstandsroutes hebt, je wandelt door boerenlandschap afgewisseld met kleine bospercelen. Geloofselementen kom je dan weinig tegen. Pas vlak voor Ootmarsum komt er weer een landkruis “Het Boakenstuk”. Uit oude geschriften blijkt dat boeren uit Agelo op deze plek rond 1620 begonnen met brooduitdeling aan de armen. Ze deden dat omdat het jaar daarvoor door slechte weersomstandigheden de hele oogst mislukt was.


Dan doemt Ootmarsum op. Ootmarsum is een toeristisch dorpje dat ook echt veel toeristen trekt. Het is een dorp met veel kunstgaleries, het heeft zich er zelfs helemaal op toegelegd. Maar natuurlijk ook veel restaurants en leuke straatjes. De route leidt je langs de buitenkant van Ootmarsum maar wellicht is een apart bezoek de overweging waard. In het kader van de bezinning is het echter wel goed dat de route er langs leidt en niet er door heen. Bij het passeren van Ootmarsum ga je over de Kuipersberg waar een gedenkteken staat van de Twentse dichter Willem Wilmink. Even verderop een oud Joods Kerkhof en een landkruis.


We gaan op weg naar het Springendal. ‘De tuin van Nederland’ luidt de bijnaam van dit stukje Twente. Schilderachtige kwelvijvers, watervalletjes en smalle beekjes midden in het bos zorgen voor een romantische aanblik. Heuvels, weilanden, meertjes, hooilanden, heide en historische boerderijen maken het plaatje compleet.


Na het Springendal komen we aan bij het Vasser Grafveld, een prachtig heidegebied en direct daarna de Pletkoel. Het verhaal gaat dat daar in 1560 een geestelijke uit Ootmarsum vermoord is waarbij “de kop geplet” werd. Het intieme bosvennetje heeft daar zijn naam aan te danken.


Schuur nabij TubbergenDeze foto van een oude boerenschuur neemt een apart plaatsje in bij mij.Ten eerste omdat de schuur in de ochtendzon zo ontzettend mooi uitkwam en ten tweede omdat ik in gesprek kwam met een oude boer toen ik aan het fotograferen was. Eerst wat wantrouwig “wat doo-j doar” maar daarna toen het wantrouwen weg was de verhalen over hoe het vroeger ging.


De Kroezenboom van Fleringen geniet bijna landelijke bekendheid. Dit soort oude bomen markeren vaak markegrenzen of een kruispunt. Het is één van de oudste eiken in Nederland. Vroeger tijdens de reformatie werden hier ook geloofsbijeenkomsten gehouden. U kijkt op de foto tegen de achterkant van het kapelletje aan. Let ook op de geveltekens bovenop het huisje. Geveltekens zijn te vinden in de Achterhoek en Twente op boerderijen. Op de geveltekens zijn vaak symbolen te vinden als de maan, het kruis, het zonnewiel of de levensboom. De geveltekens moesten bescherming en zegen bieden aan huis en have.


Fleringer molenWe wandelen richting Fleringen. De dag dat ik dit deel van de route liep was een dag met bijzondere weersomstandigheden. Op foto 1 is de Fleringer molen te zien met een fraaie wolkenlucht. Typisch Hollands plaatje. Als ik me omdraaide keek ik tegen de lucht van foto 2 aan. Doordat de zon achter me nog zo mooi scheen kon ik de donkere lucht prachtig laten afsteken tegen de schaduw die de boom afwierp. 10 minuten later liep ik in een dikke hagelbui!


Etappe 4 van de route Geloof in je Landschap eindigt bij het Stift in Weerselo. Nog maar 1 etappe tot Zenderen, het eindpunt. Ik vind het nu al jammer dat het eindpunt in zicht komt. Verslavend zo’n route. Het Stift is een beschermd dorpsgezicht Ooit was het een katholieke kerk met een klooster, gedurende de reformatie is het Stift protestants geworden.


Vlak na Weerselo kom je bij een klein Mariakapelletje. Ik was die ochtend extra vroeg op pad gegaan. Ik werd beloond doordat het zonlicht op de vroege morgen erg mooi op het beeld van Maria viel (zie foto). Toen ik aan het fotograferen was zag ik op een afstandje een oude dame rustig mijn kant op wandelen. Zij bleef ook staan bij het kapelletje en we raakten in gesprek. Al jaren was het kapelletje een vast onderdeel van haar route en sprak ze even met het Mariabeeldje. Even later terwijl ik rechtsaf het veld weer in ging zag ik haar rustig haar wandelingetje voortzetten. Zoiets doet je toch wel wat.


Achter de kerk van Saasveld ligt een prachtige oude kasteeltuin, een restant van het slot van Saterslo. De tuin is omringd door de oude slotgracht maar behoort nu tot de kerk. In de prachtige tuin met een paar zeer oude platanen staat ook een buitenkansel waar 2 keer per jaar een gezamenlijk dienst met een processie wordt gehouden van de vier kerkdorpen Rossum, Saasveld, Weerselo en Deurningen. Jammer genoeg is de tuin niet permanent toegankelijk.


De route gaat verder richting Hertme. Voordat we daar zijn passeren we eerst nog de molen van Saasveld en het fraaie natuurgebied het Molenven (foto).


Hertme staat bekend om zijn mooie openluchttheater. Verreweg het bekendste festival dat daar gehouden wordt is het Afrikafestival in de zomer. Tijdens de kerstdagen liep ik er ten behoeve de route Geloof in je Landschap dus ik kon heel mooi de half levende kerststal bewonderen die daar elk jaar ingericht wordt. Beiden tegelijk meepakken gaat dus niet, zomer en winter, Hertme is dus zeker de moeite waard om nog eens terug te komen.


In Zenderen aangekomen vallen de beide kloosters van de Orde van Karmelieten op. Aan de ene kant van de weg het mannendeel en aan de andere kant het klooster van de vrouwen, de Karmelietessen (foto). Bij het klooster van de Karmelietessen, waar ook een landkruis voor staat kun je ook even binnen kijken naar de mooie kleine kapel.


Ik eindig deze presentatie met een foto van de Mariakapel Zenderensche Esch. Deze kapel tref je aan als je even van de route afwijkt. Na het klooster Karmelietessen volgt een zijweg linksaf (de Berg). Er staat wel een bordje aan de kant dat verwijst naar deze kapel. Dit kapelletje is op meerdere manieren bijzonder. Ten eerste heb je als je op de bank bij het kapelletje gaat zitten zicht op de drie kloosters van Zenderen. Dat zijn de beide al genoemde kloosters en het bezinningscentrum Zwanenhof. Dit laatste centrum ligt iets verderop en is het officiële eindpunt van deze bezinningsroute. Kijk bij deze kapel ook naar de stiepeltekens en de verklaring die op het groene bordje naast de kapel staat geschreven. Het zijn twee verschillende stiepeltekens. Eén met het Mariasymbool en de ander met het Twentse Ros.


De route is gelopen… Weemoed. Als het boek uit is ga ik het zeker nog een keer lopen. Ik vind het een prachtig initiatief van het Landschap Overijssel.


Deze route is verkrijgbaar bij de steunpunten van het Landschap Overijssel

2 Responses to Hilligenpad, geloof in je landschap

  1. rie lensen says:

    Lijkt me schitterend

  2. frits Barelds says:

    prachtige wandelingen.
    de tekst bij de Kroezenboom svp wijzigen.
    op het kapelletje staan geveltekens.
    Stiepeltekens bevinden zich in een niendeur. de balk, de stiepel, kan weggehaald worden zodat de hooiwagen naar binnen kon worden gereden. op de balk staat vaak een teken bijvoorbeeld een zandloper.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *